Zaman Algısının Yaşla Değişimi ve Bilimsel Yönleri

Yaşlandıkça Zamanın Hızlandığı Hissi

İnsanlar yaşlandıkça zamanın hızla geçtiği izlenimine kapılırlar. Çocukken saatler, günler, hatta yıllar sonsuz gibi görünürken; yetişkinlikte bu süreler adeta birkaç dakika gibi gelir. Bu yaygın deneyim, yalnızca kişisel bir his değil, bilimsel araştırmalarla da desteklenen gerçek bir olgudur. Peki, gerçekten zaman hızlanıyor mu yoksa bizim algımız mı değişiyor?

Zaman Gerçekten de Hızlanıyor mu?

Liverpool John Moores Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ruth Ogden, bu konu üzerindeki bilimsel çalışmaların ve gözlemlerin detaylarını paylaşıyor. Ogden, "Neredeyse herkes yaşlandıkça zamanın daha hızlı geçtiği izlenimini edinir. Ancak, bu algıyı nesnel olarak ölçmek oldukça karmaşık ve zor bir iştir" diyor. Ona göre, bu deneyim hem hafıza yapısındaki değişikliklerle hem de yaşam deneyimlerinin doğasıyla yakından ilişkilidir.

Hafıza ve Yaşam Deneyimlerinin Rolü

Çocuklukta yeni ve bilinmeyen şeyler çok fazladır; bu yüzden beyin, çok sayıda yeni anı kaydeder ve bu da zamanın uzun ve dolu olarak hissedilmesine neden olur. Ancak, yaş ilerledikçe rutinleşen yaşam ve alışkanlıklar beyin için yeni deneyimlerin sayısını azaltır. Bu da zamanın daha kısa ve hızlı geçtiği izlenimini pekiştirir. Ayrıca, yeni ve benzersiz olaylar ne kadar fazla ise, zamanın akışını daha yavaş ve detaylı hatırlama ihtimali artar.

Her Yıl Neden Daha Kısa Geliyor?

Prof. Ogden’in araştırmasına göre, yaş aldıkça yılların yaşamımızdaki oranı azalır. Örneğin, 5 yaşındaki bir çocuk için bir yıl, yaşamının %20’sine eşittir; oysa 50 yaşındaki biri için bu oran sadece %2’dir. Bu yüzden, zaman göreceli olarak daha kısa ve hızlı geçiyor gibi görünür. Ayrıca, insanların geriye dönük hafıza ve ileriye dönük planlama süreçleri de zaman algısını etkiler. Gözlerimizden geçen olayları az hatırlıyorsak, yılın sanki birkaç gün gibi hızlı geçtiği hissine kapılırız.

Zihin İşlem Hızının Yaşla Yavaşlaması

ABD’deki Duke Üniversitesi’nden Prof. Adrian Bejan, zaman algısına ilişkin başka bir önemli açıklama getiriyor. Bejan’a göre, zaman kavrayışımız beynimizin görsel ve işitsel verileri işleme hızına bağlıdır. "Zihin zamanı saat gibi ölçemez" diyen Bejan, beynin karşılaştığı görsel verileri, anlık görüntüleri ve uyarıları nasıl işlediğine dikkat çekiyor. Genç yaşlarda beynimizin nöronlararası iletişim hızları yüksektir, bu da zamanın yavaş ve detaylı algılanmasını sağlar. Ancak, yaşla birlikte sinir iletim hızları düşer ve bu da zamanın daha hızlı geçiyormuş gibi hissettirilmesine neden olur. Bejan’a göre, yaşlandıkça beynin algılama hızı yavaşlar, bu da zamanın hızlanmasıyla sonuçlanır. Aynı zamanda, fiziksel hareketlerin yavaşlaması da bu algıyı pekiştirir.

Laboratuvar Ortamında Zaman Algısının Keşfi

Prof. Ogden’in COVID-19 döneminde yaptığı araştırmalar, zamanın psikolojik olarak nasıl algılandığını anlamamızda önemli ipuçları sunuyor. Uzun süreli izolasyon ve stres altında olan kişilerde zamanın ya çok yavaş ya da çok hızlı geçtiği gözlemlendi. Bu çalışma, zaman algısının yalnızca biyolojik faktörlere değil, aynı zamanda duygusal ve sosyal duruma da bağlı olduğunu ortaya koyuyor. Ogden, "İzolasyon, kaygı ve stresli kişiler zamanın daha yavaş akışını deneyimlerken, sosyal açıdan tatmin olanlar zamanın hızla geçtiği duygusunu yaşar" şeklinde açıklama yapıyor. Bu da gösteriyor ki, zaman algısı hem psikolojik hem de sosyal faktörlerle şekilleniyor ve kişiden kişiye değişiyor.